Het was werkelijk schitterend: de eerste keer dit jaar op natuurijs schaatsen. Het ijs op de sloten en petgaten bij Kortenhoef was eigenlijk nog veel te dun. De KNSB had zelfs een officiële waarschuwing gegeven: “Blijf weg van natuurijs”. Maar ja, het schaatsbloed kruipt waar het niet gaan kan, dus toch even proberen natuurlijk. De kans om als veenlijk te eindigen is tegenwoordig gering. Het was een onvergetelijke combinatie: een bijna warm winterzonnetje, de weidse leegte van de schitterende veenplas, en de krakende geluiden van het nog eigenlijk veel te dunne ijs.
Schoonheid en gevaar: het is een bijzondere combi. Zelfs zo bijzonder dat filosofen er een apart woord voor hebben: het sublieme. “Alle dingen die, op welke manier dan ook angstaanjagend zijn of verband houden met iets verschrikkelijks, of een vergelijkbare uitwerking hebben als angst en afschuw, zijn een bron van het sublieme.” De quote is van de 18e-eeuwse Ierse filosoof Edmund Burke.
Veel Nederlanders vinden dat schoonheid en gevaar bij elkaar horen. Project Beauty – het bevolkingsonderzoek naar de beleving van het mooie, maar ook complexe woord ‘schoonheid’ – vraagt expliciet naar deze verbinding. Bijna de helft van de bevolking, zo blijkt uit de resultaten, vindt dat schoonheid soms, of zelfs altijd(!), gevaarlijk is. Zij doelen dan uiteraard ook op hele andere zaken dan krakende ijsvloeren, zoals de manier waarop wij dealen met uiterlijke schoonheid. Maar voor hen staat vast: het beleven van schoonheid is niet zonder risico’s.
In Project Beauty komen ook hele andere aspecten van schoonheid aan bod, zoals hoe mensen denken over de relatie tussen schoonheid en geluk, of over de vraag of schoonheid te koop is. Project Beauty is feitelijk een exploratief onderzoek naar de verschillende percepties van het woord ‘schoonheid’. Het vertrekt namelijk niet vanuit één vast omschreven definitie van de term. Uit de antwoorden op de vragen blijkt dan ook vooral hoe verschillend mensen over schoonheid denken. Zo vindt ruim 40% van de Nederlanders schoonheid helemaal niet gevaarlijk, en lopen de meningen over de vraag of schoonheid te koop is ook sterk uiteen. Project Beauty laat dus ook goed zien hoe wij ons onderscheiden door onze verschillende opvattingen over schoonheid.
De start van Project Beauty lag ongeveer rond 2006. Toen kreeg ik, tijdens een kalme kerstvakantie na het lezen van het boek ‘Beauty’ van de Ierse dichter-filosoof John O’Donohue, de ingeving om een vragenlijst te maken over het thema schoonheid. (Vragen bedenken is voor de meeste onderzoekers een soort beroepsdeformatie.) Het boek had me een soort ‘elephant in the room-gevoel’ gegeven: alsof sprake was van een thema waar iedereen het over heeft, maar waarvan niemand echt weet wat hij of zij ermee bedoelt. Met een potlood en een ouderwets kladblok ben ik toen de uitdaging aangegaan. Nu, ruim 10 jaar later, staat er een project waarbij inmiddels in vijf landen meer dan 7000 mensen zich hebben uitgesproken over hun kijk op schoonheid. Zelfs in mijn stoutste dromen had ik niet durven vermoeden dat die verrassende vakantie-ingeving ooit deze schaal zou krijgen.
Over de groei van Project Beauty, over hoe verschillend onze percepties van schoonheid zijn, en over de reacties van de deelnemers op dit project later meer. Mocht je willen weten wat de vragen zijn, en voor jezelf willen ontdekken hoe jij aankijkt tegen de belangrijkste dilemma’s rondom dat mooie, maar ook ingewikkelde woord: hier tref je de vragenlijst aan van Project Beauty.
Los van alle mooie uitkomsten kan ik je alvast één ding beloven: stil staan bij schoonheid loont!
