Een oud spreekwoord luidt: zeg mij wie uw vrienden zijn, en ik zeg u wie u bent. De idee achter dit gezegde: je toont wie je bent, door te laten zien met wie je ontspant en met wie je plezier hebt.
Maar ontdekken wie iemand is, kan zelfs nog veel eenvoudiger en directer, stel iemand gewoon een vraag: “wat vind jij mooi; wat versta jij onder schoonheid?” Het antwoord is altijd onthullend. Er bestaat namelijk geen goede of foute reactie op deze vraag. De enige juiste reactie is niet een correct antwoord, maar een eerlijk antwoord: “wat ik echt mooi vind is ….. “ En bij die puntjes begint het dan: iemand vertelt wat hem of haar raakt. Veel persoonlijker kan het niet worden.
Door iets worden ‘geraakt’ is een mysterieus fenomeen. Dat wil zeggen: niet als het letterlijk gebeurt, in de zin van aanraken of geraakt worden door een bal, maar wel als we het gebruiken in de overdrachtelijke zin: geraakt worden op emotioneel niveau. Over de fysieke aanraking is veel bekend, over wat het betekent om emotioneel te worden geraakt weten we eigenlijk niet zo veel. Op die manier ‘geraakt worden’ is namelijk geen wetenschappelijk thema, er bestaat niet zoiets als ‘rakologie’. Ik weet dus ook eigenlijk niet waar ik het over heb, als ik zeg dat ik geraakt wordt door een mooie reis, een boek, een gesprek, of iemand met een oogverblindend uiterlijk de schoonheid. Ik heb geen idee waar dat gevoel vandaan komt. Maar het is er wel, en daar gaat het om.
Vragen naar wat iemand mooi vindt, is vragen naar wat iemand raakt. Dat kan een. Het antwoord laat zien wanneer we dat gevoel krijgen dat we moeilijk onder woorden kunnen brengen. Een Amerikaanse Hollywoodregiseur schijnt ooit gezegd te hebben: “Ik heb geen idee wat schoonheid is, maar als het de kamer komt binnenlopen weet ik het onmiddellijk”. Hij geeft treffend het dilemma aan: als we vragen wat iemand onder het woord ‘schoonheid’ verstaat, is de kans namelijk groot dat we een pseudo-verstandig antwoord krijgen. Daar is niemand naar op zoek.
Met Project Beauty vragen we de deelnemers ook niet om uit te leggen wat schoonheid is. Wel presenteren we ze een aantal domeinen waarmee ze het woord kunnen associëren, zoals: uiterlijk, reizen, kunst, techniek en nog dertien andere thema’s. Ook stellen we een aantal dilemma’s aan de orde die typerend zijn voor verschillende invalshoeken op het verschijnsel, zoals: ‘denk je dat het te koop is?’, of ‘maakt het gelukkig?’. Misschien is het onderzoeken van schoonheid een beetje vergelijkbaar met het bekijken van de zon: je kan er maar beter niet recht inkijken. Maar als je goed op de schaduwen let, kom je toch veel te weten. Project Beauty vraagt daarom niet naar omschrijvingen van schoonheid, maar belicht de sporen die het heeft getrokken in iemands leven.
Aan dat ‘sporenonderzoek’ hebben tot nu toe zo’n 7000 mensen in vijf landen deelgenomen en dat levert mooie antwoorden op. Die verrassen niet alleen ons, als project initiators, maar vaak ook de deelnemer zelf. Want zeer regelmatig krijgen we van respondenten te horen dat stilstaan bij schoonheid voor hen loont.
